مدينه پس از اسلام هجرت پيامبر ، مهم‌ترين انگيزهء تاريخى در شكل‌گيرى و تحوّلات شهرى مدينه است و چنان كه مىدانيم ، شهر مدينه با هجرت پديد آمد . در آغاز ، همهء مسؤوليت‌هاى دينى ، و پس از چندى ، همهء امور دينى و حكومتى در مسجد شريف مدينه جريان داشت . خلفا نيز مدينه را پايگاه دولت خود قرار دادند . هجرت مسلمانان موجب شد كه دگرگونىهاى چشم‌گيرى در بافت شهر پديد آيد كه مهم‌ترين آنها چنين است : * برپايى مسجد شريف نبوى در شهر كانونى آفريد كه تا امروز ، همهء گرايشهاى توسعهء شهرى را جهت مىدهد و هيچ جايى نيست كه در جذّابيت و گيرايى با آن هماوردى كند . خيابانها ، محلّه‌هاى مسكونى ، مناطق عمومى و خصوصى ، همه و همه گرداگرد مسجد نبوى شكل مىگيرد . * جاهايى در مدينه ساخته شد كه پيش از آن ، نشانى از آبادانى نداشت . مهاجران مكّه در مناطق قُبا ، العيون و ديگر زمين‌هاى باير ، سكنى گزيدند و منزلگاه ايشان در طول و عرض اين مناطق گسترده شد . * مهاجران در فضاى مستطيل شكل گسترده در غرب مدينه ، بازارى برپا كردند كه اينك به « مناخه » معروف است . * در سمت جنوب شرقى مسجد ، گورستانى به‌نام بقيع‌الغرقد شكل گرفت . مسجد نبوى شتر پيامبر بر زمينى زانو زد كه محلّ كنونى مسجد نبوى است . پيامبر نمايى از بام مسجد با سه گنبد متحرّك و بخشى از حرم قديم با پس زمينهء شهر مدينه .